Jak się nie kłócić o wybory i religię? Mówi Jacek Wasilewski, ekspert od dobrej komunikacji
Getty Images
#czytajdlaprzyjemności

Jak się nie kłócić o wybory i religię? Mówi Jacek Wasilewski, ekspert od dobrej komunikacji

Rozmawiać – tak. Kłócić się – po co?
Sylwia Niemczyk
14.10.2019

Warto toczyć dyskusje, bo dzięki temu poznajemy różne stanowiska. Ale dyskusja nie musi być przecież walką na śmierć i życie” – przypomina w „Urodzie Życia” dr Jacek Wasilewski, kulturoznawca i specjalista komunikacji społecznej i dodaje: „Pilnujmy jednak, żeby nasza dyskusja nie zmieniła się w bitwę na epitety. Zamiast okopywać się na swoich pozycjach, szukajmy kompromisu”. Rozmawia Sylwia Niemczyk.

Jak dobrze się znają: Małgorzata Foremniak i jej córka, Ola Jędruszczak?

Sztuka dyskusji

Sylwia Niemczyk, „Uroda Życia”: Czego najbardziej brakuje naszym dyskusjom?

Jacek Wasilewski: Czasem przydałby się pewnie ciekawszy temat, ale mówiąc serio, przede wszystkim musimy mieć świadomość, czego od dyskusji oczekujemy. Czy zależy nam, żeby koniecznie kogoś przekonać do swoich racji, czy może wystarczy nam, że zrozumiemy, czemu druga strona ma taką, a nie inną opinię? Dyskusja nie musi być przecież walką na śmierć i życie. Często warto po prostu wypowiedzieć własne zdanie i pozwolić, żeby nasz rozmówca pozostał przy swoim. To nie zawsze jest łatwe, ale z drugiej strony zastanówmy się, czemu odmienne opinie innych ludzi aż tak nas frustrują, a deszcz bębniący o parapet już nie? 

Może dlatego, że bębnienie o parapet nie wpływa na moje życie, a ludzie, z którymi się spieram, mogą wpływać, i to bardzo. 

I właśnie dlatego z deszczem nie rozmawiamy, a z tym naszym wujkiem czy stryjkiem czasem rzeczywiście możemy spróbować się dogadać. Choć od razu uprzedzam, że szansa na porozumienie w dyskusji w dużej mierze zależy od tego, jakiego rodzaju argumenty stosuje nasz rozmówca. 

Możemy wymienić kilka rodzajów?

Do najbardziej popularnych argumentów należą te w stylu: „To oczywiste, że…” albo „Wszyscy wiedzą, że…”. Są dosyć łatwe do obalenia w dyskusji, bo zawsze możemy na nie odpowiedzieć, że dana rzecz wcale nie jest tak oczywista albo jest oczywista, ale tylko pod pewnymi warunkami. Drugim rodzajem argumentów będą te związane z naszymi emocjami i przeczuciami. To są te wszystkie zdania w stylu: „Serce matki podpowiada mi…” albo: „Jakoś czuję w kościach, że to było zupełnie inaczej…”.

Z takimi przeczuciami bardzo trudno polemizować, prawda?

Praktycznie jest to niemożliwe. Jeśli ktoś hołduje takiej „racji emocjonalnej”, to właściwie nie ma sensu zaprzeczać i mówić, że np. naukowcy twierdzą coś innego. Dla niego zdanie naukowców jest mniej wiarygodne niż jego emocje.  Tak samo trudna w dyskusji jest „racja objawiona”, czyli argumentowanie, że coś jest jakieś, bo tak powiedział prezydent, ksiądz czy inny autorytet. Podkopując autorytety, na które się powołuje nasz rozmówca, wywołujemy u niego poczucie zagrożenia. Bo niszczymy coś dużo większego niż tylko jego zdanie w dyskusji. 

Inny typ to argumenty logiczne, przy czym logika w zwykłych rozmowach jest męcząca i trudna do przyjęcia. Przeprowadzanie logicznych wywodów niesie ryzyko, że druga strona pomyśli o nas, że się wywyższamy. Podobnym ryzykiem są obarczone argumenty naukowe, kiedy posiłkujemy się danymi i mówimy raczej nie o jednej jedynej prawdzie, ale o prawdopodobieństwie. Kolejny rodzaj, wyjątkowo częsty w naszych czasach, to argumenty oparte na doświadczeniu, np.: „Na własne oczy widziałem, że...”. 

Albo: „A ja nie szczepiłem dziecka i ono nie choruje”.

Właśnie tak. Powoływanie się na własne doświadczenia nie jest oczywiście niczym złym, ale problem polega na tym, że zazwyczaj są one mikre. Nie chcę mówić, jaki rodzaj argumentowania jest dobry w dyskusji, a jaki nie. Trzeba jednak sobie uświadomić, że jeśli jedna osoba hołduje np. nauce, a druga strona – prawdzie objawionej czy przeczutej, to raczej nigdy się nie dogadają. 

Więc może nie powinniśmy nawet poruszać drażliwych tematów? 

Nie, dlaczego? Spory mogą być intelektualnie pobudzające i nie musimy ich na siłę unikać. Spierajmy się, ale ze świadomością, że w którymś momencie będziemy musieli odpuścić. Głównym problemem naszych dyskusji jest przekonanie, że czyjaś racja zawsze musi być na wierzchu. Tymczasem wiele sporów warto po prostu kończyć sformułowaniem: „Szanuję twoje zdanie”.

To piękna wizja dyskusji, kiedy spierając się, na końcu dajemy sobie prawo do posiadania odrębnych poglądów. Częściej jednak jest tak, że po dwóch godzinach kłótni jesteśmy tak na siebie źli, że nie możemy dłużej na siebie patrzeć.

Żeby uniknąć takiego końca, musimy znaleźć coś, co mamy wspólnego. Coś, dzięki czemu nadal, choć się nie zgadzamy, będziemy czuli, że jesteśmy razem. Wspólną miłość do mamy. Wspólną chętkę na barszczyk świąteczny. Jakieś wspomnienie, nawet w stylu: „Pamiętasz, jak byliśmy mali i też się tak kłóciliśmy?”. Jeśli jesteśmy w stanie wytworzyć poczucie wspólnoty, to naszemu rozmówcy trudniej jest nas potępiać. Drugą strategią, którą warto stosować w sporach, jest oddanie trochę pola na zasadzie: „Tutaj się z tobą zgadzam” albo uznanie zasług naszego rozmówcy – nawet niekoniecznie w dziedzinie, o której właśnie rozmawiamy. Mimochodem możemy wspomnieć, że nikt od wujka lepiej ryb nie łowi albo grzybów nie zbiera. Taki zabieg bardzo pomaga w porozumieniu.

W jaki sposób pomaga?

Po pierwsze, jest szansa, że zadziała zasada wzajemności, czyli, że wujek też nam trochę ustąpi. Po drugie, jeśli nawet tak się nie stanie, to przynajmniej wujek pomyśli, że wbrew pozorom można się z nami dogadać.

I nie jesteśmy aż tak twardogłowi, jak się wydawało.

Twardogłowi to mało powiedziane. Kiedy mamy w kłótni silne emocje, to zaczynamy naszych rozmówców postrzegać jako wrogów. Zdrajców narodu. Obłudników i trucicieli na usługach firm farmaceutycznych. 

To jeszcze dyskusja, czy już hejt?

Na pewno to już nie jest dyskusja, która mogłaby nas do czegoś doprowadzić. Nie łudźmy się, że jeśli kogoś nazwiemy zdrajcą, to on się zawstydzi i wycofa ze swojego zdania. Przeciwnie. Istnieje teoria opanowania trwogi, która mówi m.in. o tym, że im bardziej ludzie czują się zagrożeni, tym bardziej są odporni na kontrargumentację. Budują w głowie czarno-biały podział na złych i dobrych, obcych i swoich. Zaczynają zadawać ciosy, a nie szukać porozumienia. Właśnie dlatego tworzenie wspólnoty w dyskusji jest tak istotne. Powoduje, że nie dajemy się zakwalifikować naszemu rozmówcy do tej wrogiej grupy „onych”. 

Idąc na spotkanie z panem, liczyłam, że poznam jakieś sprytne retoryczne triki, które pomogą mi na imieninach u cioci tymczasem dostaję proste recepty. 

Skomplikowane recepty mają, niestety, to do siebie, że są niemożliwe do zastosowania. 

Tych prostych recept, o których pan mówi, też nikt nie stosuje. 

Wiele osób ich po prostu nie zna, więc zamiast podczas sporu budować poczucie bycia razem, okopujemy się na przeciwnych stronach. Czy niewielkie ustępowanie w dyskusji albo tworzenie wspólnoty z naszym rozmówcą to są proste rzeczy? Nie wiem. To są rzeczy, które działają. Zachęcam, żeby mieć je w głowie, choć z drugiej strony nie mam złudzeń, że kiedy podczas rozmowy podnoszą się nam emocje, to zapominamy o myśleniu. A już zwłaszcza gdy poleje się alkohol. 

Kieliszek wina nieraz pomaga rozmawiać, bo rozluźnia i rozwiązuje języki. 

Ale jednocześnie może wyzwalać różne ukryte w nas frustracje. Dlatego kiedy pojawia się alkohol, to lepiej się skupić wyłącznie na tym, co łączy, a nie na tym, co dzieli. Po to są toasty, miłe wspomnienia, śpiewy przy stole, żarty. 

A jeśli jednak śpiewy i wspomnienia nie pomogą i nasz rozmówca jednak nie poczuje z nami tej wspólnoty, o którą zabiegaliśmy?

To wtedy możemy sprawić, by poczuł się wysłuchany. Dobrą metodą jest np. powtarzanie jego opinii tak, jakbyśmy chcieli się upewnić, co dokładnie ma na myśli. Możemy więc pytać: „Czyli ty uważasz, że…” – tylko pilnujmy się, żeby nasze pytania nie były oceniające. Dzięki takim naszym parafrazom druga strona wie, że ją słuchamy, a poza tym ma okazję usłyszeć swoje słowa z cudzych ust. I nieraz bywa, że kiedy usłyszy, to trochę zmienia swoje stanowisko. Być może zrezygnuje z prostych podziałów: „zawsze – nigdy”, „wszyscy – nikt”. Zaczyna czuć większą przyjemność z rozmowy, a to spory krok ku porozumieniu. Jest szansa, że w końcu na któreś z naszych parafrazujących pytań odpowie: „Wiesz, tę kwestię jeszcze muszę sprawdzić”. 

I dobrowolnie zrezygnuje ze swoich racji opartych na przeczuciu i emocjach? Chciałabym jeszcze do tego na chwilę wrócić, bo zastanowiło mnie to, co pan powiedział, że współcześnie wyjątkowo często się posługujemy tego typu argumentami. Dlaczego tak jest?

Mniej więcej od 15 lat, m.in. ze względu na trend indywidualizmu, mamy do czynienia ze zjawiskiem negacji autorytetów i coraz silniejszym przekonaniem, że wiemy najlepiej. Na przykład rodzice są przekonani, że wiedzą najlepiej, co jest dobre dla ich dzieci. 

Często naprawdę wiedzą. 

W pewnych granicach na pewno, ale jeśli chodzi o opiekę zdrowotną, to większe kompetencje ma lekarz. Chyba że przyjmiemy, że nasze doświadczenia są bardziej wiarygodne niż duże zbiory danych, pozwalające określić prawdopodobieństwo, na których bazuje medycyna.

Mam jednak czasem wrażenie, że lekarzom wcale nie zależy, żeby coś jasno wyjaśnić albo przekonać pacjenta. Tutaj też dyskusje kuleją.

Bo lekarze nie zawsze mają na nie czas albo uważają, że pacjenci i tak będą negować ich kompetencje. A także – i chyba to nawet jest najważniejszy powód – lekarze nie są nauczeni komunikacji z pacjentem. Dopiero w tym roku dr Antonina Doroszewska utworzyła na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym obowiązkowe zajęcia z komunikacji. Szwankująca komunikacja dotyczy zresztą nie tylko zawodu lekarza. 

Podobnie jest z informatykami, urzędnikami czy sędziami. Nieraz sędziowie na różnego rodzaju szkoleniach z komunikacji opowiadali mi, że po ustnym uzasadnieniu wyroku skołowany człowiek w sądzie pytał: „To ja w końcu wygrałem czy przegrałem?”. Liczę jednak na to, że nasza komunikacja społeczna będzie coraz sprawniejsza, chociażby dzięki działaniom Pracowni Prostej Polszczyzny, powstałej siedem lat temu na Uniwersytecie Wrocławskim, której postulatem jest np. używanie prostego języka w instytucjach publicznych.

W powszechnym mniemaniu naszą umiejętność spierania się i wymiany poglądów popsuły media społecznościowe. 

Jest w tym trochę racji. Kiedyś, gdy mieszkaliśmy w różnorodnych wspólnotach, spotykaliśmy się z ludźmi o różnych poglądach. Dzisiaj na Facebooku spotykamy się głównie z tymi, którzy się z nami zgadzają. A skoro nasi znajomi myślą tak samo, to rodzi się w nas złudzenie, że wszyscy inni też się z nami zgadzają. Nie musimy nikogo przekonywać, nie musimy się ścierać z innymi poglądami, weryfikować własnego zdania, szukać wiarygodnych źródeł wiedzy. A potem jedziemy na święta do rodziny, i robi się mniej przyjemnie. Ale mimo to namawiam, żeby jednak toczyć te rozmowy przy stole, bo dzięki temu nie tylko poznajemy różne stanowiska, ale też ćwiczymy się w dochodzeniu do porozumienia. Wyrzucenie wujka z rodziny wymaga więcej wysiłku niż wyrzucenie kogoś ze znajomych na Facebooku. 

Mówiąc, że Facebook nas popsuł, miałam raczej na myśli, że nauczył nas hejtowania. 

To tylko nasze złudzenie, że hejt jest dzieckiem internetu. Kiedyś porównywałem komentarze z Facebooka z komentarzami, jakie kiedyś pisało się w toaletach. Wcale się jakoś nie różniły między sobą. Dogryzanie komuś, nazywanie kogoś w brzydki sposób zawsze sprawiało nam dużo przyjemności. To nasze ewolucyjne przystosowanie: jeśli dokuczymy naszemu wrogowi, to czujemy pewien emocjonalny błysk. 

Na początku powiedział pan, że dyskusji dobrze służy ciekawy temat. To o czym będziemy dyskutować podczas najbliższych niedzielnych obiadów?

Stawiam, że o ratowaniu Polski, bo o tym mówimy ostatnio cały czas. Szczepionki, aborcja i in vitro to też od kilku lat stałe tematy. Być może w tym roku dojdzie wegetarianizm. Niestety, kłótnie przy rodzinnych stołach zazwyczaj toczą się na tematy, które usłużnie podsuwają nam media. 

Rozmowa z Jackiem Wasilewskim ukazała się w „Urodzie Życia” 12/2018

 

Kochasz czytać?
Czekamy na Ciebie!

Dołącz do grupy na FB
 

Uroda Życia - czytaj dla przyjemności

Czekamy na Ciebie na FB
 

Ludzie, psychologia,
pasja - inspirujemy!

Obserwuj nas na IG
Na plaży
getty images

Sądzisz, że jesteś otwarta i tolerancyjna? Często tak nam się tylko wydaje

Czy jesteśmy tak tolerancyjni, jak nam się wydaje?
Ewa Pągowska
19.02.2020

Zadeklarowanie siebie jako osoby tolerancyjnej nic nie kosztuje i nie pozwala przewidzieć, czy w przyszłości będziemy kierować się uprzedzeniami, czy nie. Tak naprawdę jesteśmy mniej otwarci, niż nam się wydaje”, mówi prof. dr hab. Dariusz Doliński. Ewa Pągowska „Uroda Życia”: Czy ostatnio staliśmy się w Polsce bardziej nietolerancyjni? Prof. dr hab. Dariusz Doliński:  Mówienie, że w dzisiejszych czasach ludzie są gorsi niż kiedyś, to trochę lejtmotyw rozmów o społeczeństwie. Tymczasem mamy wiele dowodów na to, że na przestrzeni wieków stajemy się coraz lepsi. Jeśli spojrzymy chociażby na poziom agresji i łatwość, z jaką kilkaset lat temu zabijano ludzi, zobaczymy kolosalną zmianę na korzyść naszych czasów. Ale na pytanie, czy staliśmy się mniej czy bardziej tolerancyjni, trudno jednoznacznie odpowiedzieć. Trzeba by było przeprowadzić precyzyjne badania: jedno np. 40 lat temu, drugie – analogiczne – teraz, a potem porównać wyniki. Dodatkowo tolerancja jest bardzo trudna do oceny. Można np. odnieść wrażenie, że dziś większa jest powszechność poglądów ksenofobicznych. Ale czy rzeczywiście tak jest? Czy po prostu ludzie kiedyś bardziej wstydzili się je ujawniać, a dziś robią to częściej chociażby dlatego, że internet zapewnia anonimowość? Wciąż chyba wiele osób ukrywa swoją niechęć do innych narodów czy ras? Oczywiście! Jestem o tym głęboko przekonany. Zwłaszcza w tej grupie społeczeństwa, która chwali się swoją otwartością. Tu rzeczywisty poziom nietolerancji jest znacznie wyższy niż ten deklarowany. Natomiast w grupie, w której powiedzenie: „Nienawidzę muzułmanów” nie jest niczym wstydliwym, ukrytych ksenofobów jest na pewno mniej.  No właśnie –...

Czytaj dalej
Dominik Przerwa, Kreska, Joanna Musiał, Krystyna Engelmayer - Urbańska, Anna Brzostek, Patrycja Podkościelny. www./pogotowie.tumblr.com

Strajk kobiet? Jaki strajk kobiet? Halo! Tu jest Polska, tu się milczy o ważnych sprawach

To nie będzie kolejny tekst o tym, co może zgotować nam nasz rząd. To tekst o tym, co robimy same sobie.
Sylwia Arlak
03.11.2020

Burza na ulicach, burza w Internecie. Odpalam media społecznościowe i jestem przerażona. Instagramerka X prowadząca własną firmę wzięła udział w proteście. „Jak możesz promować to wydarzenie swoim nazwiskiem? Już nic u ciebie nie kupię” — czytam pod jej zdjęciem. Youtuber Y, który na co dzień zajmuje się ocenianiem knajp, nie wziął udziału w początkowych protestach. Na początku podawał jedynie informacje, które inni wrzucali do sieci. „W ten sposób niczego nie zdziałasz. Tak nie można. Dlaczego nie ma cię wśród tłumu?” — dopytywali jego obserwatorzy. Instagramerka Z, fotografka, przez dłuższy czas w ogóle nie komentowała sprawy. Potrzebowała czasu, żeby „wszystko przetrawić, przemyśleć”. Ośmieliła się za to wstawić swoje zdjęcie z porannego joggingu w lesie. A potem jeszcze jedno, z parku, z kawą w ręku. „Jak możesz teraz zajmować się tak prozaicznymi tematami? To nie wypada. Trwają strajki” — pisano. Nie przekonała ich odpowiedź fotografki, że owszem, w Polsce wiele się teraz dzieje, ale ona musi promować swój kontent. W końcu na tym polega jej praca. Nie pisałabym o tym, gdyby chodziło o pojedyncze komentarze. Ale były ich setki. Strajk kobiet — albo z nami, albo przeciwko nam Anna Lewandowska stała się obiektem hejtu, bo długi czas nie zajmowała zdecydowanego stanowiska w sprawie. Część internautów odetchnęła z ulgą, gdy trenerka wstawiła zdjęcie z protestu w Monachium. Hejtowane są osoby, które zmieniły zdjęcie profilowe na Facebooku (dodając piorun — symbol protestów) i te, które tego nie zrobiły. I nieważne, czy dlatego, że nie wspierają wydarzenia, czy dlatego, że nie wierzą w tego typu internetowe inicjatywy i wolą działać „w realu”. Czytaj też:   Dramatyczne opowieści kobiet po opinii TK:...

Czytaj dalej
Fotolia

Poznaj 5 najważniejszych gestów podczas rozmów z innymi

Aby wzbudzać życzliwość wystarczy wiedza na ten temat
Irena Piotrak
04.04.2013

Wybierasz się na spotkanie w gronie rodziny czy znajomych i chcesz olśnić towarzystwo? Możesz to zrobić nawet bez słów. Wystarczy, że odpowiednio wykorzystasz sekretny język gestów, a będziesz na przyjęciu gwiazdą! Czy wiesz, że ze słów czerpiemy tylko siedem procent wiedzy o drugim człowieku? Trzydzieści osiem procent wnioskujemy z tonu jego głosu, a najwięcej, bo ponad połowę informacji, przekazuje nam ciało rozmówcy ?– czyli jego postawa, mimika oraz gesty. Warto zatem wiedzieć, jakie komunikaty kryją w sobie te pozasłowne przekazy. Znając ich wymowę, łatwo się zorientujesz, czy ktoś, kogo np. dopiero co poznałaś, to człowiek szczery, otwarty, życzliwie do ciebie nastawiony czy – przeciwnie – raczej skryty, niekoniecznie prawdomówny lub niechętny waszym dalszym kontaktom. Ale to nie wszystko! Powinnaś pamiętać, że także od mowy twojego ciała w znacznym stopniu zależy, jakie wrażenie wywrzesz na swoim rozmówcy. Twój wyraz twarzy czy nawet sam sposób, w jaki się z kimś witasz, może sprzyjać prowadzeniu sympatycznej konwersacji lub też... utrudniać wzajemną komunikację i działać na tę osobę wręcz zniechęcająco. Czy można się zatem dziwić, że język ciała, gestów i zachowań zyskuje coraz bardziej na popularności? Z powodzeniem wykorzystywany jest choćby właśnie na spotkaniach towarzyskich , aby zadbać np. o miły klimat rozmowy czy stworzyć wokół siebie przyjazną aurę, życzliwie nastawiając do siebie innych. Korzystaj więc z niego i ty! Mowa ciała - mimika twarzy Szczery uśmiech i sympatyczne spojrzenie są bardzo wysoko punktowane przez każdego. Chcesz okazać rozmówcy zainteresowanie? Utrzymuj z nim kontakt wzrokowy . Będzie to też sygnał twojej życzliwości. Rozmawiasz z grupką ludzi? Najczęściej zerkaj w oczy temu ze słuchaczy, na którym...

Czytaj dalej
Jak ćwiczyć asertywność
Unsplash

Asertywność to nie agresja! Zobacz, jak ćwiczyć mówienie „nie”

„Musisz być bardziej asertywna” – to zdanie, które prawdopodobnie chociaż raz usłyszała większość z nas. Zwykle zgadzamy się z tą radą, bo czujemy, że rzeczywiście jesteśmy zbyt uległe, dajemy się wykorzystywać, nie potrafimy stawiać granic. Jest jednak pewne niebezpieczeństwo – kiedy żyjemy w taki sposób dłuższy czas, narasta w nas frustracja, a wtedy już tylko krok, aby asertywność zrozumieć w niewłaściwy sposób.
Karolina Morelowska-Siluk
12.11.2020

Po latach niedbania o swoje granice mówimy sobie „dość” i z uległych, stajemy się agresywne. Bo tak rozumiemy asertywność, że być asertywnym oznacza stanowczo wykrzyczeć „nie”. Tymczasem właściwie rozumiana asertywność nie jest ani uległością, ani agresją, to ta przestrzeń „pomiędzy” jedną a drugą postawą. Co to jest asertywność? Asertywność to zdolność do otwartego wyrażania własnego zdania i swoich uczuć w granicach nienaruszających ani praw, ani psychicznego terytorium innych osób oraz swoich własnych. To umiejętność zachowania szacunku jednocześnie wobec innych ludzi i wobec samego siebie. Na agresję absolutnie nie ma tu więc miejsca. Kiedy wiemy już, czym tak naprawdę jest asertywność, warto nauczyć się jak jej używać, a raczej jak stać się osobą asertywną, tu także – jak w każdym innym przypadku – trening czyni mistrza. Jak ćwiczyć asertywność? Asertywność wymaga pewności, że to, co myślimy i czujemy, jest ważne. To umiejętność odrzucenia nieprawdziwych przekonań na własny temat i uwierzenia w swoje możliwości. To również zdolność stanowczego, lecz łagodnego wyznaczania własnego terytorium z poszanowaniem terytorium innych. Zachowanie się w sposób asertywny daje poczucie siły i wiary w siebie, dlatego nad asertywnością warto pracować. Oto kilka przydatnych wskazówek: 1. Często zdarza się, że odmawiamy komuś, a on ponownie o to samo nas prosi. Mamy wtedy skłonność do szukania kolejnych, nowych argumentów, coraz bardziej się tłumaczymy. Nie należy tego robić. Powtórzmy po prostu kolejny raz, grzecznie, ale stanowczo, treść pierwszej odmowy. 2. W ćwiczeniu asertywności bardzo przydatna jest technika nazywana „jujitsu”. Polega na nieprzeciwstawianiu się argumentom osoby, która nas o coś prosi. Nie dyskutujmy,...

Czytaj dalej